TL;DR: Czyszczenie CIP, czyli mycie chemiczne w obiegu zamkniętym bez rozkręcania, wystarcza przy regularnej konserwacji i lekkich lub średnich osadach. Trwa 2–8 godzin u klienta. Demontaż z myciem hydrodynamicznym i kąpielą chemiczną płyt jest potrzebny przy grubym kamieniu, zatkanych kanałach, zużytych uszczelkach albo gdy trzeba ocenić stan płyt. Trwa 1–3 dni robocze. W praktyce obie metody się uzupełniają.

Wymiennik, który traci wydajność, trzeba wyczyścić. Pytanie brzmi tylko: czy wystarczy podłączyć stację CIP na kilka godzin, czy trzeba rozkręcić pakiet i wyjąć płyty. Od tej decyzji zależy czas przestoju, koszt i to, czy po czyszczeniu będziesz wiedzieć, w jakim stanie jest wymiennik.

W tym artykule porównujemy obie metody, opisujemy przebieg czyszczenia CIP i wskazujemy pięć sytuacji, w których samo mycie w obiegu zamkniętym nie wystarczy.

CIP (Cleaning In Place) to czyszczenie chemiczne bez otwierania pakietu. Roztwór krąży przez kanały między płytami, a wymiennik zostaje na miejscu. Przestój trwa 2–8 godzin, koszt jest zwykle niższy, a przy montażu nie ma żadnego ryzyka, bo pakiet nie jest rozkręcany. To też jedyna metoda dla wymienników lutowanych i spawanych, których nie da się rozebrać.

Demontaż oznacza rozkręcenie ramy, wyjęcie płyt, mycie hydrodynamiczne i kąpiel chemiczną w warsztacie RAD-MAR w Łodzi lub u klienta. Trwa 1–3 dni robocze, a przy dużych wymiennikach do tygodnia. Daje za to dwie rzeczy, których CIP nie daje: skuteczność przy grubym kamieniu i zatkanych kanałach oraz możliwość oceny każdej płyty i wymiany uszczelek.

Stacja mycia CIP to zestaw do czyszczenia chemicznego w obiegu zamkniętym. Składa się ze zbiornika na roztwór, pompy, podgrzewacza, filtra i węży podłączanych do króćców wymiennika. Pompa tłoczy podgrzany roztwór przez kanały, a filtr zatrzymuje wypłukany osad.

W zakładach spożywczych stacje CIP są często stałym elementem linii i myją ją po każdej produkcji. RAD-MAR używa mobilnych stacji CIP, które przywozimy do zakładu w całej Polsce. Wymiennik nie musi jechać do warsztatu, a przestój ogranicza się do kilku godzin.

Po odcięciu wymiennika od instalacji podłączamy stację do króćców i płuczemy układ wodą. Potem krąży roztwór czyszczący, podgrzewany i z cykliczną zmianą kierunku przepływu. Po spuszczeniu roztworu następuje płukanie pośrednie, pasywacja i neutralizacja pozostałości, a na koniec płukanie końcowe z kontrolą pH wody.

Zmiana kierunku przepływu odróżnia skuteczne CIP od zwykłego płukania. Roztwór dociera wówczas do martwych stref kanałów i wypycha osad, który przy jednym kierunku zalegałby w rogach płyt. Przy mieszanych zanieczyszczeniach stosujemy dwa roztwory kolejno: najpierw odtłuszczający, potem odkamieniający. Używamy preparatów biodegradowalnych, a w branży spożywczej wyłącznie dopuszczonych do kontaktu z żywnością.

Po pierwsze, gdy kanały są zatkane. Roztwór, który nie może przepłynąć, nie dotrze do osadu, a wysoki spadek ciśnienia mimo płukania to sygnał, że trzeba otworzyć pakiet.

Po drugie, gdy osad jest gruby i twardy. Wieloletni kamień kotłowy lub spieczony osad organiczny rozpuszcza się bardzo wolno, a kąpiel płyt po myciu hydrodynamicznym działa szybciej i dokładniej.

Po trzecie, gdy podejrzewasz uszkodzenie płyt. CIP nie pokaże mikropęknięć ani korozji pod uszczelkami. Stan płyt ocenia się po demontażu penetrantem UV albo bez demontażu metodą wodorową.

Po czwarte, gdy uszczelki są zużyte. Jeśli wymiennik przecieka lub pakiet jest przy wymiarze minimalnym, i tak trzeba go rozebrać, żeby je wymienić.

Po piąte, gdy w osadzie są włókna lub cząstki stałe. Zawiesina, piasek czy resztki produktu mechanicznie blokują kanały i nie rozpuszczają się w chemii. Potrzebne jest wtedy mycie hydrodynamiczne płyt.

Po odcięciu i opróżnieniu wymiennika mierzymy wymiar pakietu, numerujemy płyty i rozkręcamy ramę. Płyty myjemy hydrodynamicznie, a potem zanurzamy w kąpieli chemicznej, która usuwa nawet trudny kamień. Po czyszczeniu sprawdzamy płyty, w razie potrzeby penetrantem UV, wymieniamy uszczelki i uszkodzone płyty. Pakiet składamy w oryginalnej kolejności, skręcamy do wymiaru z dokumentacji i robimy próbę ciśnieniową.

Metody najlepiej się uzupełniają. Wymiennik Alfa Laval M20-M na platformie wydobywczej czyściliśmy najpierw dwuetapowo metodą CIP: preparatem odtłuszczającym XXL-Degreaser, a potem odkamieniającym KAM-FOS, z podgrzewaniem i zmianą kierunku przepływu. Następnie rozkręciliśmy wymiennik i zbadaliśmy płyty penetrantem. 16 płyt miało mikropęknięcia, a uszczelki kwalifikowały się do wymiany. Samo CIP przywróciłoby wydajność, ale nie wykryłoby ryzyka nieszczelności. Zobacz, jak przebiegła ta realizacja.

Pełny przewodnik po metodach, środkach i częstotliwości znajdziesz w artykule Czyszczenie wymiennika płytowego. Czyścimy też całe obiegi, w których pracują wymienniki, w ramach czyszczenia chemicznego instalacji przemysłowych, a specyfikę mycia w mleczarniach i browarach opisujemy we wpisie Czyszczenie wymienników w przemyśle spożywczym.

CIP to szybka i tania konserwacja, demontaż to pełna diagnoza i czyszczenie najtrudniejszych osadów. Wybór zależy od stanu wymiennika, a nie od przyzwyczajenia.
Trzy kluczowe wnioski:

Po pierwsze, regularne CIP co 12–24 miesiące ogranicza potrzebę kosztownego demontażu.

Po drugie, wysoki spadek ciśnienia po płukaniu, przecieki i podejrzenie mieszania mediów to sygnały, że trzeba otworzyć pakiet.

Po trzecie, demontaż raz na kilka lat daje pełny obraz stanu płyt i uszczelek, na którym można planować kolejne czyszczenia.

Nie wiesz, którą metodę wybrać? Opisz objawy i podaj model wymiennika, a doradzimy przez telefon. Wykonujemy czyszczenie chemiczne wymienników ciepła mobilnymi stacjami CIP w całej Polsce oraz pełny serwis z demontażem w warsztacie w Łodzi.